GIỚI THIỆU CƠ CẤU TỔ CHỨC TIN TỨC - SỰ KIỆN VĂN BẢN CỦA HUYỆN THỦ TỤC HÀNH CHÍNH LỊCH CÔNG TÁC
SỐ NGƯỜI ONLINE
TỔNG LƯỢT TRUY CẬP
LIÊN KẾT WEB


Truyền thống-Đặc sản-Thắng cảnh

Ngôn ngữ của điệu xoan


Cập nhật:  20/03/2017


Ngôn ngữ của điệu xoan

Các huyện miền núi tỉnh Phú Yên giáp ranh với Tây Nguyên là nơi hội tụ các thể loại văn hóa dân gian đặc sắc như: nhạc cụ cồng chiêng, trống đôi, đàn T’rưng, kèn đinh năm, kể khan, múa xoan hay còn gọi là nhảy a ráp đã được lưu truyền qua nhiều vòng đời.

Múa xoan - Một nghệ thuật độc đáo:

Các già làng họ kể rằng: “Từ thuở xa xưa đồng bào dân tộc thiểu số Ê đê, H’roi, Ba Ba… sống rải rác, từng nhóm, từng cụm người. Phát rẫy ở những triền đồi, lưng núi chọc lỗ để trỉa (gieo hạt) lúa, bắp. Chăn nuôi trâu, bò thả rông. Nguồn nước sinh hoạt ở sông, suối. Nhạc cụ chính là cồng chiêng, theo đó là múa xoan”. Ngày nay, bằng nhiều chính sách của nhà nước đã đầu tư cơ sở hạ tầng tạo điều kiện họ sống định canh, định cư. Có sự giao tiếp rộng rãi với mọi vùng miền, nên bà con đã có nhiều tiến bộ hơn. Tuy có đổi thay về cuộc sống, nhưng đồng bào các dân tộc thiểu số họ vẫn còn bảo lưu bản sắc văn hóa truyền thống rất ít bị pha tạp, như âm nhạc cồng chiêng, điêu khắc, văn học dân gian truyền miệng, và múa xoan được thể hiện trong các lễ hội.

Một tiết mục tấu cồng chiêng và múa xoan của buôn Lé A, xã Krông Pa

Múa xoan đã gắn bó và theo suốt cả một vòng đời người, vòng cây trồng và từng mùa lúa rẫy. Đã nhiều thế kỷ nay, các dân tộc Ê Đê, Chăm H’roi, Ba Na… không bao giờ sống thiếu điệu múa nghệ thuật độc đáo này, và không bao giờ vắng bóng nối vòng xoan mỗi khi sinh hoạt cộng đồng. Múa xoan thể hiện sự tình cảm ở gia đình, họ tộc, đoàn kết với mọi người trong làng, buôn. Múa xoan ngời lên tính nhân văn, nghệ thuật dân gian đặc sắc, làm cho họ say mê, luôn là nguồn cổ vũ trong đời sống. Điệu xoan cùng hòa nhịp với tiếng suối reo, con trai, con gái tay nối tay nhau, đôi chân trần dồn bước, uyển chuyển quanh ngọn lửa thiêng bừng sáng giữa buôn làng theo giai điệu cồng chiêng, trống đôi, đàn T’rưng, điệu múa này và âm điệu này nó mạnh mẽ, và có sự cuốn hút gần gũi với cuộc sống của mỗi con người giữa đại ngàn. Đồng bào dân tộc thiểu số họ bảo rằng, tiếng chiêng nó ngân dài như dòng sông, còn múa xoan mềm mại như con suối chảy.

Múa xoan là sự tín ngưỡng - tâm linh:

Tôi được Oi Then ở buôn Thu (xã Krông Pa, Sơn Hòa) cho biết: “Gia đình ai đó có người khuất núi, trong buôn làng mang chiêng, a ráp ra đánh, đem rượu cần đến uống, mọi người cùng múa xoan, lễ nghi này là làm cho người qua đời được vui, để thanh thản về bên kia phía mặt trời”. Nhà văn Y Điêng hiện nay sống ở huyện Sông Hinh đã trao đổi với chúng tôi: “Với ý niệm của đồng bào dân tộc thiểu số, thế giới dành cho người đã chết, không khác gì với thế giới người đang sống, họ cũng biết uống rượu, biết thưởng thức cồng chiêng… Tinh thần đó trở thành tín ngưỡng, tâm linh mang đậm tính đặc thù của đồng bào dân tộc thiểu số, đã thấm sâu vào máu thịt của họ. Thiếu nghi lễ này, người ở trần gian cho rằng mình không làm tròn bổn phận với người đã về cõi vĩnh hằng. Không chỉ dành cho người chết, múa xoan còn dành cho thần linh trong lễ hội đâm trâu, hay còn gọi là lễ xoay cột, là để tạ ơn đất trời trong một năm qua gió thuận, mưa hòa nên sắn, mía… được mùa”.

Bà Mí Nung ở buôn Xây Dựng (xã Suối Trai, Sơn Hòa) là nghệ nhân múa xoan bộc bạch: “Tập tục của bà con dân tộc thiểu số không cúng giỗ người chết như người kinh đâu, chỉ cúng bỏ mả một lần rồi thôi, lễ vật gồm có rượu ché, gà, gia đình nào khá giả họ cúng heo, bò. Dù vật chất đơn giản nhưng không thể thiếu tiếng chiêng a ráp và múa xoan. Làm như vậy để người chết không buồn và họ sẽ phù hộ cho mình ăn nên làm ra lúa, bắp đầy bồ. Tết đến, xuân về bà con dân tộc Ê Đê tổ chức uống rượu cần, nam nữ thanh niên tựu tề về nhà sinh hoạt văn hóa cộng đồng nối vòng xoan dưới bóng cây Kơ-nia, để đón rước những điều an lành về với buôn làng trong những ngày đầu năm mới”.

Múa xoan tiếp sức cho nền văn hóa hiện đại:

Ông K’Sô Liễng - Nguyên Phó giám đốc Sở VHTT Phú Yên cho chúng tôi biết: “Điệu múa xoan bây giờ đã trở thành nghệ thuật tiếp sức cho nền văn hóa hiện đại đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, phong phú đã được nhân dân phát huy. Ngày nay không còn cách trở về mặt giao lưu, nên trong những năm qua các đội múa xoan ở huyện Đồng Xuân, Sơn Hòa và Sông Hinh luôn có mặt tại các hội thi văn hóa các dân tộc do ngành văn hóa-thể thao và du lịch tỉnh, trung ương tổ chức, sáng ngời văn hóa đặc sắc điệu múa xoan. Họ đã giành nhiều giải thưởng rất cao”.

Đội múa xoan buôn Ma Lưng, xã Cà Lúi

Hiện nay ở huyện Sơn Hòa có hai xã Krông Pa và Cà Lúi cứ hai năm tổ chức một lần “Hội thi cồng chiêng và múa xoan”, mỗi xã có 6 đội cồng chiêng và 6 đội múa xoan với 240 “diễn viên” hầu hết là thanh niên nam nữ. Ngày nay đời sống của bà con dân tộc thiểu số ở Phú Yên có những bước phát triển đổi mới hơn, nên họ mua sắm cồng chiêng, trống đôi ngày càng nhiều hơn. Ông Nguyễn Thiện Tình - Trưởng Phòng VHTT huyện Sơn Hòa chia sẻ với chúng tôi như vậy.

Đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số huyện Sông Hinh hết sức phong phú và đa dạng. Hiện nay, huyện này có gần 600 bộ cồng chiêng các loại, 11 bộ a ráp, trên 30 nghệ nhân biết kể sử thi như: Đam San, Xinh Nhã, Khinh Dú, hàng trăm thanh niên nam, nữ biết múa xoan. Ông Phan Thanh Quyền - Trưởng Phòng VHTT huyện Sông Hinh trao đổi với chúng tôi: “Việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số huyện Sông Hinh từng bước được chú trọng đầu tư. Một số lễ hội văn hóa và văn nghệ dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số Ê Đê, Chăm H’roi, Ba Na đã được phục dựng và gìn giữ như: Lễ hội cồng chiêng, lễ bỏ mả, cúng vòng đời, lễ cúng cầu mưa, hát Khan, múa Tùng Khắc, múa Xoan,...”.

Tôi thường về những buôn làng của đồng bào dân tộc thiểu số ở huyện Sơn Hòa và Sông Hinh (Phú Yên), may mắn được thưởng thức hương vị rượu cần làm bằng men truyền thống, ăn canh bồi, canh lá sắn, thịt bò nướng chấm với muối ớt kiến vàng giã chung với lá theng leng. Tôi cũng được các mí (mẹ), và các chị tập múa xoan, nên mới chiêm nghiệm khi nối vòng xoan nó không phân chia thượng đẳng và hạ đẳng, nó gần gũi với nhau, dù ở tầng lớp nào khi mà chúng ta đã nối vòng xoan cùng đều là anh em. Mí Ble nghệ nhân múa xoan ở xã Krông Pa chia sẻ với chúng tôi: “Con trai, con gái bây giờ sao lũ nó ít muốn múa xoan, chứ thời tuổi trẻ chúng tôi ngoài việc nương rẫy, gùi củi, giã gạo, đêm đêm tập trung dưới nhà sàn tập múa xoan cho đến khuya. Mình mà không biết cái này lũ con trai nó chê, nó không có “bắt” mình làm vợ đâu”. Có lần tôi được dự một lễ hội cầu mưa ở xã Suối Trai (Sơn Hòa), được xem các anh chị em thanh niên múa xoan rất hay, làm cho những người xem cuốn hút theo đôi chân của các nghệ nhân. Ông Ma H’Lin - Nguyên Bí thư xã cho biết: “Các cháu biết múa xoan là nhờ các nữ già làng truyền lại, họ coi đây là vốn quí của các bậc tiền nhân, múa xoan là một thể loại văn hóa sinh động trong các lễ hội cộng đồng, là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số”.

Múa xoan nó có một ngôn ngữ tiêu biểu cho sự cộng đồng, chan chứa tình yêu thiên nhiên, quê hương, thắm thiết tình yêu lứa đôi, hướng đến giá trị chân, thiện, mỹ. Các ngành có chức năng nên quan tâm hơn nữa về chính sách đầu tư để được phát huy. Nhằm bảo tồn thể loại văn hóa múa xoan của đồng bào dân tộc thiểu số Ê Đê, Chăm H’roi, Ba Na mà ông cha họ đã lưu truyền bao đời nay qua nhiều thế hệ.

Trần Lê Kha






Tin liên quan


Natural
VĂN BẢN MỚI

  • Lịch công tác của lãnh đạo UBND huyện - Tuần thứ 03, từ ngày 14/01 đến ngày 18/01/2019
    Loại: Lịch công tác UBND
    Ngày ban hành: 14/01/2019


  • Lịch công tác của lãnh đạo UBND huyện - Tuần thứ 02, từ ngày 07/01 đến ngày 11/01/2019
    Loại: Lịch công tác UBND
    Ngày ban hành: 07/01/2019


  • Lịch công tác của lãnh đạo HĐND huyện - Tuần thứ 02 (Từ ngày 07/1/2019 đến ngày 11/1/2019)
    Loại: Lịch công tác HĐND
    Ngày ban hành: 07/01/2019


  • Lịch công tác của lãnh đạo UBND huyện - Tuần thứ 01, từ ngày 31/12/2018 đến ngày 05/01/2019
    Loại: Lịch công tác UBND
    Ngày ban hành: 31/12/2018


  • Về việc thông báo thời gian treo cờ Tổ Quốc và nghỉ Tết Dương lịch 2019.
    Loại: Thông báo
    Ngày ban hành: 25/12/2018


  • BIÊN BẢN Kỳ họp thứ tám, HĐND huyện Sơn Hòa khóa X, nhiệm kỳ 2016-2021
    Loại: VB HĐND
    Ngày ban hành: 24/12/2018


  • Lịch công tác của lãnh đạo UBND huyện - Tuần thứ 52, từ ngày 24/12 đến ngày 28/12/2018
    Loại: Lịch công tác UBND
    Ngày ban hành: 24/12/2018


  • Về việc trợ giúp xã hội dịp Tết Nguyên Đán Kỷ Hợi năm 2019.
    Loại: Công văn
    Ngày ban hành: 21/12/2018


  • Về việc phối hợp rà soát danh sách CBCCVC đề cấp email công vụ, chứng thư số.
    Loại: Công văn
    Ngày ban hành: 21/12/2018


  • GXN đăng ký kế hoạch bảo vệ môi trường cho cửa hàng bán lẻ Xăng - dầu Vân Hòa.
    Loại: Hỗ trợ cá nhân, tổ chức
    Ngày ban hành: 20/12/2018

  • ĐIỂM TIN THỜI SỰ BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH BẢN ĐỒ QUY HOẠCH PHIM TƯ LIỆU
    •  Sơn Hòa 40 năm xây dựng và phát triển
    •  35 năm giải phóng huyện Sơn Hòa